Didaktief, september 2010. Docenten in opleiding moeten hun eigen leerproces leren aansturen, zodat ze zich in de schoolpraktijk verder blijven ontwikkelen. Maar dat hebben ze niet goed geleerd, ontdekte promovenda Maaike Endedijk.

Minder dan de helft verlaat de lerarenopleiding met een leeroriëntatie die belangrijk is om zich te kunnen blijven ontwikkelen. Dat levert mogelijk problemen op in de latere loopbaan van de docent. De leeroriëntatie geeft aan hoe ze denken over leren lesgeven, hoe ze dit aanpakken en hoe ze met negatieve leservaringen omgaan. Uit het onderzoek blijkt ook dat studenten gedurende hun opleidingsjaar minder actief worden in het aansturen van hun leren.

Hoe kun je dat verklaren?
‘Misschien omdat het in het begin vaak gaat over het leren van bepaald gedrag als docent. Dat is makkelijker zelf aan te sturen dan moeilijker vragen als ‘wie wil ik zijn als docent’, die aan het eind van de opleiding belangrijk worden. Over studenten die vanaf dag één een baan hebben, hoeven we ons juist minder zorgen te maken dan gedacht. Hoewel zij meer tijd aan de praktijk moeten besteden, bleken zij vaker op een actieve, onafhankelijke manier te leren dan hun medestudenten die stage liepen.’

Hoe kunnen opleidingen studenten beter stimuleren tot zelfsturing?
‘Door ze via informatie en individuele begeleiding bewuster te maken van hun manier van leren. Leren ze door doen, evalueren, analyseren of observeren? Op de huidige lerarenopleidingen is leren door reflectie een groot goed, maar daarmee ligt veel nadruk op terugkijken op wat al geweest is. Het eigen leerproces aansturen kan ook zijn: hoe zorg je ervoor dat de volgende les aan die moeilijke klas voor jou zelf een leerzame ervaring wordt?’

Wat kán een docent die heeft leren leren?
‘Die erkent zijn eigen verantwoordelijkheid. Die wacht niet af, maar creëert zelf leerervaringen via doelen stellen, uitvoeren in de klassensituatie en analyseren. Grote misvatting is overigens, dat je alles zelf moet doen. Open staan voor perspectieven van anderen hoort er ook bij. Feedback vragen aan leerlingen bijvoorbeeld. Die weten feilloos wat een docent beter kan doen.’ /TG

Student teachers’ self-regulated learning, Maaike Endedijk, IVLOS, Utrecht, 2010, te downloaden vanaf www. maaikeendedijk.nl (met Nederlandse samenvatting).